YLIKO - POLIS ITALY

 

Η ΚΡΙΣΗ ΜΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΑΛΛΑΓΗΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ

 

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΟΡΦΑΝΟΥΔΑΚΗΣ ΠΕ02 ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ 12ΟΥ ΓΕΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

emzaxorf@gmail.com , emorfanou@sch.gr

 

Θεματικός άξονας : Παιδαγωγική μαθησιακή και διδακτική διάσταση της εξ αποστάσεως

Εκπαίδευσης

 

Λέγεται ότι σε καιρούς κρίσης η ανθρώπινη επινοητικότητα ξεπερνά όρια και περιορισμούς που θέτουν οι συμβατικές καταστάσεις της καθημερινότητας και διαμορφώνει νέα δεδομένα κοινωνικά πολιτικά, οικονομικά και φυσικά επιστημονικά. Οι κρίσεις γεννούν ευκαιρίες. Ετσι κι αυτή η παγκόσμια υγειονομική κρίση, διαμόρφωσε και θα διαμορφώνει για μεγάλο χρονικό διάστημα ακόμα, νέα δεδομένα σε πολλούς άξονες και χώρους της κοινωνικής μας δραστηριότητας. Σε ένα τομέα που θα αφήσει όμως ανεξίτηλα σημάδια και θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τις μελλοντικές συνθήκες, είναι η εκπαίδευση. Δεν είναι μόνο η εκπαιδευτική διαδικασία που θα αλλάξει μορφή και περιεχόμενο, είναι και πολλά άλλα δεδομένα που θα πρέπει να διερευνηθούν σε βάθος για τη μορφή, την έκταση και το περιεχόμενο των αλλαγών.

Ο υποχρεωτικός εγκλεισμός, όπως προέκυψε στις αρχές του Μαρτίου του 2020, όπως είναι λογικό αιφνιδίασε, τόσο την πολιτεία, όσο και τους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς. Ανάμεσά τους τα σχολεία. Η εκπαιδευτική διαδικασία διακόπηκε και δεν υπήρχε καμία δυνατότητα επανάληψης της χωρίς την διαβεβαίωση της εξασφάλισης ομαλών σχετικά συνθηκών. Τα πρώτα δειλά βήματα έγιναν με την εξ αποστάσεως διδασκαλία[1], η οποία θα έπρεπε να διαμορφωθεί και να αποκτήσει νομικό πλαίσιο[2]. Παράλληλα ήταν και είναι κοινά αποδεκτό ότι οι υποδομές και τα τεχνικά μέσα που διαθέτουμε σαν οργανισμός εκπαιδευτικής δράσης είναι απαρχαιωμένα και ελάχιστα λειτουργικά καθώς διαμορφώθηκαν σε λογικές διαφήμισης, προσχηματικών δράσεων και μηδενικού εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Δεν θα ήταν σωστό ίσως να απαριθμήσουμε τις αδυναμίες αλλά είναι απαραίτητο[3] σε κάποια στιγμή στο άμεσο μέλλον να γίνει η αξιολόγηση των μέσων και των δυνατοτήτων που υπάρχουν καθώς οι αλλαγές που θα ακολουθήσουν απαιτούν άμεσες και ουσιαστικές απαντήσεις και φυσικά σχεδιασμό και συνέχεια.

Σε πρώτη φάση, ορθά κατά την ταπεινή μου άποψη, αναζητήθηκε το μέσο που θα μπορούσε να στηρίξει μια εναλλακτική εκπαιδευτική διαδικασία. Το πρόβλημα ήταν οι αντοχές και τα όρια των δικτύων που είχαν διαμορφωθεί για άλλες χρήσεις[4] και με σαφώς διαφοροποιημένες καταστάσεις. Είναι αλήθεια και πραγματικά πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι οι τεχνικοί και οι εργαζόμενοι στο χώρο των δικτύων πέτυχαν σε σύντομο σχετικά διάστημα να καλύψουν τις βασικές ανάγκες και να προσφέρουν λύσεις για μια όσο το δυνατό απρόσκοπτη άμεση επικοινωνία. Το μεγάλο πρόβλημα ωστόσο, πρόβλημα που παραμένει μεγάλο και δυσεπίλυτο, είναι η λειτουργικότητα του συστήματος, όταν αυτό περνά από την ατομική ευθύνη και πρωτοβουλία, σε οργανωμένες συστηματικές δράσεις και λειτουργία. Η αλήθεια είναι ότι αν οι εκπαιδευτικοί είχαν την απαίτηση (καθόλα λογική και τεκμηριωμένη) να τους παρέχει το Υπουργείο και οι φορείς του, τα μέσα που είναι απαραίτητα για την υλοποίηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας από απόσταση[5], δεν θα μπορούσε να γίνει σήμερα καμία συζήτηση για τηλεκπαίδευση και διαδικασίες εξ αποστάσεως μάθησης ή αξιολόγησης[6].

Στην φιλοτιμία του αφανή και ανώνυμου εκπαιδευτικού στηρίχθηκε όλη η προσπάθεια και αξίζει τουλάχιστον αυτό να αναφερθεί, καθώς δεν πρέπει και δεν μπορεί να παρακάμψουμε το δεδομένο της χρήσης προσωπικών μέσων και υποδομών ως αντισταθμιστικού παράγοντα της κρατικής αδυναμίας.

Παράλληλα θα πρέπει να επισημανθεί ότι δεν έγινε και ίσως να μην υλοποιηθεί τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, καμία προσπάθεια ουσιαστικής επιμόρφωσης στη διδακτική διαδικασία και την αντιμετώπιση εκπαιδευτικών προβλημάτων στην διαδικασία της τηλεκπαίδευσης[7]. Τα σεμινάρια και οι τηλεδιασκέψεις που υποθετικά κάλυψαν τις άμεσες ανάγκες, αφορούσαν την αποκωδικοποίηση και την παροχή οδηγιών χρήσης της πλατφόρμας που επιλέχθηκε να στηρίξει την διδακτική πρακτική. Ο ανθρώπινος παράγοντας και οι περιορισμένες δυνάμεις του κάθε εκπαιδευτικού βοήθησαν στην υπέρβαση και κατάφεραν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να κρατήσουν, έστω και στοιχειωδώς, την εκπαιδευτική πορεία ζωντανή και να προσφέρουν έστω και εναλλακτικά, τη στήριξη τους σε όλους τους μαθητές και τις μαθήτριές τους.

Θα ήθελα να σταθώ ειδικά στη διδασκαλία της Ιστορίας, λόγο ειδικότητας. Η περίοδος Μαρτίου – Ιουνίου 2020 στη διδακτική της δραστηριότητα δεν μπορούμε να πούμε ότι λειτούργησε θετικά. Η εδραιωμένη και κοινά αποδεκτή στο χώρο των μαθητών αντίληψη για το μάθημα και γενικότερα για τις ιστορικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, είναι πως αφορά ένα πληκτικό και αδιάφορο συχνά αντικείμενο με ελάχιστες ή καθόλου πρακτικές εφαρμογές, στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. Η προσαρμογή της διδασκαλίας σε μια ψηφιακή τάξη σε ασύγχρονη μορφή, δεν μπορεί να καλύψει αυτή την αρνητική προδιάθεση. Στη «ζωντανή» ψηφιακή τάξη, η αφήγηση, ή η ανάμιξη εικόνων, διαγραμμάτων χαρτών και άλλου υλικού, αν και προσφέρει θετικά στοιχεία, δεν είναι σίγουρο ότι γίνεται αποδεκτή, καθώς οι κλειστές κάμερες δεν επιτρέπουν την ανάδραση ή την άμεση αντίληψη κατανόησης[8].

Επιπρόσθετα, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη και μια κοινή για όλες τις διδακτικές διαδικασίες παράμετρο, εκείνη του «τηλεοπτικού χρόνου» που διαφοροποιείται σημαντικά από την πραγματική διάσταση του καθώς επιτρέπει τη συγκέντρωση και την δυνατότητα επεξεργασίας σε σαφώς μικρότερα διαστήματα. Ωστόσο δεν πρέπει να προσπεράσουμε το γεγονός ότι μεγάλο ποσοστό των φιλολόγων έχει περάσει από τη διαδικασία των ΤΠΕ (επιμόρφωση στην τεχνολογία των υπολογιστών) και υπάρχει μεγάλο αποθετήριο καλών πρακτικών και προτάσεων για όλη την ομάδα των φιλολογικών μαθημάτων και φυσικά για την διδασκαλία της Ιστορίας[9].

Η αξιοποίησή των δεδομένων από τις εργασίες συναδέλφων και την προσέγγιση του ιστορικού υλικού μέσα από οπτικά και ακουστικά μέσα, βοήθησε ως ένα σημείο τη διδακτική πορεία και διαδικασία, καθώς το σχολικό βιβλίο δυστυχώς δεν μπορεί να αποτελέσει διδακτικό αντικείμενο και περιορίζεται στο ρόλο του βιβλίου αναφοράς[10].

Μετά τη λήξη των μαθημάτων και στη διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου δεν έγινε κάποια προσπάθεια πρόβλεψης για επιμόρφωση με βάση τα συμπεράσματα και την εμπειρία του τελευταίου τριμήνου της διδακτικής περιπέτειας. Η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς σύντομα φανέρωσε τα προβλήματα και την διάστασή τους καθώς στο χρόνιο πρόβλημα της στελέχωσης των σχολείων προστέθηκε ειδικά στα Λύκεια η αλλαγή διδακτικών πλαισίων και ο περιορισμός των κοινωνικών επιστημών με παράλληλη αύξηση της διδασκαλίας ξένων γλωσσών. Η πρώτη περίοδος λειτουργίας πριν ολοκληρωθεί το πρώτο δίμηνο, οδήγησε σε νέο εγκλεισμό. Από το Νοέμβριο διαμορφώθηκε πλέον σε σαφώς καλύτερα και πιο οργανωμένη βάση το «εικονικό σχολείο». Ωστόσο τα διδακτικά και ουσιαστικά προβλήματα παρέμειναν.

Η διδακτική διαδικασία, η μεθοδολογία και η εποπτεία των μαθημάτων και πάλι αφέθηκαν σε μεγάλο βαθμό στην διάθεση και το φιλότιμο των εκπαιδευτικών. Η κλειστή κάμερα που παραμένει ως προϋπόθεση για τη διδασκαλία, εξακολουθεί να δημιουργεί ουσιαστικά προβλήματα στην άμεση και ουσιαστική επικοινωνία. Φυσικά πολλά προβλήματα δεν μπόρεσαν και δεν ήταν ίσως δυνατό να προβλεφτούν και να καλυφτούν έγκαιρα, είναι όμως φανερό ότι η τηλεκπαίδευση προχωρά. Δυστυχώς χωρίς να αναγνωρίζεται ακόμα το πραγματικό πρόβλημα. Αν και στα μαθήματα που προβλέπεται να εξεταστούν στα πλαίσια των πανελλαδικών εξετάσεων και έχουν ειδική βαρύτητα, η διδακτική πορεία είναι ικανοποιητική, υπάρχουν προβλήματα όπως η αδυναμία εξέτασης και ανάδρασης σε άμεσο χρόνο και τρόπο, καθώς είναι πρακτικά αδύνατη η εποπτεία και η οπτική παρατήρηση – έλεγχος του εξεταζόμενου. Ενώ γενικότερα δεν είναι εύκολη η διδασκαλία όταν απλά προσαρμόζουμε το σύστημα που υφίσταται σε κανονική λειτουργία νέα δεδομένα της τηλεκπαίδευσης.

Με όλα αυτά τα στοιχεία ας δούμε τη διδακτική προσέγγιση της ιστορίας μέσα από την τηλεκπαίδευση. Ξεκινώντας από τα αρνητικά δεδομένα (απρόσωπη τάξη, πίεση ωραρίου, ανάγκες αξιολόγησης σε αντικειμενική βάση) η προσέγγιση της τάξης με παραδοσιακούς όρους είναι στην καλύτερη περίπτωση δυσλειτουργική και απευκταία. Για παράδειγμα: η ανάρτηση ενός πίνακα (σε μορφή σημείων αναφοράς, που έχει ήδη διαμορφωθεί δεν επαρκεί[11]. Ένα δεύτερο στοιχείο που πρέπει να λάβουμε υπόψη είναι ότι η ανάλυση κοινωνικών – δομικών στοιχείων και αντίστοιχων οικονομικών και στατιστικών δεδομένων που θα μπορούσαν να παρουσιαστούν και να αναλυθούν με ταυτόχρονη προβολή διαγραμμάτων ή άλλων αναλυτικών σχημάτων, έχει τη δυνατότητα να είναι ελκυστική και ίσως περισσότερο αποδοτική μια και μπορεί να είναι ταυτόχρονα αφηγηματική και εικονική, δραστική ή διαδραστική, αλλά εδώ μπαίνει το πρόσθετο στοιχείο του περιορισμένου χρόνου και της προβολής σωρευτικά υλικού που ενδεχομένως δεν μπορεί να γίνει κατανοητό ειδικά αν η παρακολούθηση γίνεται από μικρές οθόνες (κινητών ή ταμπλέτες). Φυσικά θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η μετωπική παράδοση και προσέγγιση αν και πολλές φορές φαντάζει αναπόφευκτη, δεν έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί σε διάστημα μεγαλύτερο του πεντάλεπτου κι αυτό μόνο αν το θέμα που διαπραγματευόμαστε αποκλείει κάθε άλλη δυνατή προσέγγιση.

Η διδακτική διαδικασία και η αφήγηση μέσα από τηλεοπτικά παθητικά ή διαδραστικά μέσα απαιτεί ειδικές μορφές προσέγγισης, που περιλαμβάνουν κίνηση, συνδυασμούς εικόνας και ήχου, κυκλική αφήγηση, με παράθεση σημαντικών σημείων, σε καίρια χρονικά πλαίσια, για την ανανέωση του ενδιαφέροντος και φυσικά αν είναι διαδραστική η επικοινωνία, παρεμβάσεις που δείχνουν τόσο το βαθμό κατανόησης, όσο και την κάλυψη των επιθυμιών ή των δυνατοτήτων του δέκτη. Κατά συνέπεια η διδακτική προσέγγιση του ιστορικού υλικού πρέπει να ακολουθήσει αυτά τα δεδομένα να σχεδιαστεί κατάλληλα και να προσαρμοστεί[12].

Θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι μέσα από την περιπέτεια της δικτυακής διδασκαλίας (ειδικά για την ιστορία) αναδεικνύονται δύο πολύ σημαντικά στοιχεία. Το πρώτο αφορά την παράλειψη της διδασκαλίας της τέχνης – αρχιτεκτονικής – τοπογραφίας, ως στοιχείων που καθορίζουν την αντίληψη της κοινωνικής, οικονομικής και ιδεολογικής διαδρομής. Το δεύτερο αφορά την περιβαλλοντική διάσταση και τη σημασία της «γεωγραφίας» της μορφολογίας και των ευρύτερων περιβαλλοντικών δεδομένων στην ιστορική πορεία και εξέλιξη. Για να γίνει καλύτερα κατανοητή αυτή η παρατήρηση θα ήταν χρήσιμο να γίνει μια μικρή αναφορά σε παραδείγματα.

Το πρώτο αφορά την εποχή του Ιουστινιανού. Ένα ζήτημα που επιδρά καθοριστικά στην περίοδο είναι η επίδραση της πανδημίας που προκλήθηκε από την συγκυρία της ηφαιστειακής δράσης, της οικονομικής ύφεσης, και της επίδρασης των ιδεολογικών παραγόντων[13]. Οι ηφαιστειακές εκρήξεις, πιθανώς οδήγησαν σε καιρικές ανωμαλίες και παρατεταμένους χειμώνες. Η επίδραση τους στην παραγωγή υπήρξε καθοριστική για την έλλειψη τροφίμων και παράλληλα της αύξηση τιμών των αγαθών. Ο συνδυασμός των παρατεταμένων δυσμενών συνθηκών και η έλλειψη τροφής επέδρασε καταλυτικά στην ανάπτυξη και διάδοση μολυσματικών παραγόντων και την κατάρρευση των ανοσοποιητικών συστημάτων των ανθρώπων της εποχής, με αποτέλεσμα η πανδημία που προέκυψε να δημιουργήσει συνθήκες πανικού. Η πίεση των κρατικών παραγόντων για την ανεύρεση πόρων (φόρων) οδήγησε σε μαζικές κινήσεις πληθυσμών και εγκατάλειψη των πόλεων. Η εγκατάλειψη της αστικής δραστηριότητας έπληξε τα αστικά επαγγέλματα και οδήγησε σε αναζήτηση λύσεων στην γαιοκτησία και την διαμόρφωση μεγάλων ιδιοκτησιών - κτημάτων. Και αυτό το στοιχείο δεν αφορά μόνο την περίοδο του Ιουστινιανού ή των διαδόχων του αλλά εξελίσσεται σε βάθος χρόνου[14]. Παράλληλα η ιδεολογική κυριαρχία του χριστιανισμού και η ερμηνεία των φαινομένων μέσα από τη μεσσιανική και μεταφυσική λογική, οδήγησε σε αφανισμό των ήδη υπό διωγμό, καταλοίπων της αρχαιότητας. Το σχολικό βιβλίο παραλείποντας όλη αυτή την αφήγηση, ακολουθεί την παραδοσιακή διάκριση σε εποχή ακμής και παρακμής με βάση τη δράση των προσώπων και ειδικά την συμβολή της προσωπικότητας του Ιουστινιανού. Τα γεγονότα που ακολουθούν δεν έχουν επαρκή αιτιολογία και ξαφνικά εμφανίζονται οι Αβαροι οι Σλάβοι και το Βυζάντιο βρίσκεται σε δύσκολη θέση με άδεια ταμεία και αδυναμία να αμυνθεί απέναντι σε Πέρσες και βόρειους εισβολείς ενώ οι πόλεις και η ύπαιθρος ερημώνονται και εμφανίζονται ξαφνικά αναφορές σε Θέματα, διοικητικές εξελίξεις και την κοινωνικές μεταβολές που αφορούν τα χωρία και τους δυνατούς.

Η προσπάθεια να ερμηνευτεί το φαινόμενο με παραδοσιακά μέσα είναι τουλάχιστον χασματική. Αντίθετα 2 αποσπάσματα από το youTube με διάρκεια όχι μεγαλύτερη των 5 – 8 λεπτών λύνουν πολλές απορίες. Φυσικά υπάρχει σε αυτή την περίπτωση το εμπόδιο της γλώσσας. Η λύση μπορεί να προκύψει με σχετική μεταγλώττιση και επεξεργασία του βίντεο (μοντάζ και συρραφή) αλλά και με μια απλούστερη διαδικασία της προβολής επιλεγμένων σημείων με κάλυψη του ήχου από την αφήγηση του διδάσκοντα[15]. Με ορισμένες ερωτήσεις κατανόησης και πιθανώς μια μικρή εργασία μπορεί να διαμορφωθεί μια σειρά θεμάτων που ερμηνεύουν πολύ αποτελεσματικά την συνέχεια της ιστορικής πορείας και αποκρυπτογραφούν σε πρώτο βαθμό, την περίοδο των σκοτεινών αιώνων. (7ος – 9ος αιώνας για το Βυζάντιο). Φυσικά την επίδραση της πανδημίας μπορούμε εύκολα να την προβάλουμε και να γίνει κατανοητή η αναλογία με τη σημερινή εποχή και παράλληλα να διαπιστωθεί η επίδραση των φυσικών παραγόντων στην ανθρώπινη διαδρομή και εξέλιξη.

Αντίστοιχα με την βοήθεια επιλεγμένων αποσπασμάτων από βίντεο και την πλούσια εικονογραφία ή άλλες πηγές (μουσεία – αρχεία) μπορούμε να προσεγγίσουμε την Αναγέννηση τις Σταυροφορίες και φυσικά την μεγάλη διαφοροποίηση του κόσμου με τις Ανακαλύψεις. Ειδικά για την αναγέννηση είναι εύκολη η προσέγγιση με τη βοήθεια του πλούσιου υλικού που προσφέρει το διαδίκτυο. Αν ξεκινήσουμε από το οικονομικό πλαίσιο που έφερε την Ιταλική χερσόνησο σε ευημερία με την χρήση των λιμανιών της ως κόμβων για την μετάβαση στην Εγγύς Ανατολή, την απόκτηση πλούτου και την αναζήτηση ελευθεριών στον πόλεμο «περί της ενδύσεως ή της περιβολής» και την διαμάχη παπών και αυτοκρατόρων, διαμορφώνει εύκολα το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι πόλεις της Ιταλίας διαμορφώνονται με το καθεστώς της Σινιορία (τοπική ηγετική ομάδα) που διαφοροποιείται σημαντικά από τη φεουδαρχία και πώς οι άρχοντες αυτοί διαμορφώνουν τις πόλεις (αρχικά με την οικοδόμηση κατοικιών – παράδειγμα το μέγαρο Medici – Ricardi η villa Borghese το μέγαρο Pamphyli) παράλληλα με δημόσια έργα και τελικά με την επένδυση σε έργα τέχνης κατά παραγγελία για τη διακόσμηση των μεγάρων και των δημόσιων χώρων[16]. Η αλληλουχία

οικονομίας και τέχνης είναι εκείνη που στηρίζει τελικά την αναγεννησιακή λογική, που με τη σειρά της αλλάζει τα πολιτικά δεδομένα με τη γέννηση των κρατών ή τα ιδεολογικά στοιχεία με την  αμφισβήτηση της παπικής έδρας και την μεταρρύθμιση. Με τον τρόπο αυτό η ιστορία ίσως αποκτά και ένα νέο φιλικότερο πρόσωπο για τους μαθητές και επανέρχεται και στον πρωταρχικό της διδακτικό σκοπό και ρόλο, της διαμόρφωσης συλλογικής ταυτότητας.

Πιστεύω ότι οι κρίσεις γεννούν τις προϋποθέσεις για αλλαγές. Αυτή η κρίση μας έφερε ίσως μπροστά σε ένα ερώτημα που δεν θα αργούσε να τεθεί ούτως ή άλλως. Το σχολείο όπως το γνωρίζουμε κλείνει τον κύκλο του. Το νέο σχολείο δεν γνωρίζουμε ακόμα πια μορφή θα έχει. Ωστόσο είναι σίγουρο πως το υλικό γραφής του μέλλοντος ήδη είναι στα χέρια μας. Ένα βιβλίο δεν έχει λευκές σελίδες, τι θα γραφτεί μέσα σε αυτό είναι πάντα επιλογή του συγγραφέα και αν θα διαβαστεί είναι πάντα επιλογή του αναγνώστη. Η τεχνολογία μας προσφέρει ένα νέο βιβλίο, με πολλές λευκές σελίδες. Δική μας είναι η επιλογή τι θα γραφτεί σε αυτές και πως θα διαβαστεί από τις επόμενες γενιές. Αρκεί η πολιτεία μας να κατανοήσει κάποια στιγμή ότι το μεγαλύτερο όπλο που έχει στη διάθεσή της είναι το ανθρώπινο δυναμικό και από αυτό το δυναμικό το υψηλότερο επίπεδο βρίσκεται στο χώρο των επιστημόνων που καταθέτουν καθημερινά γνώσεις – εμπειρίες και ψυχή στα σχολεία. Το μόνο που χρειάζεται και το απέδειξε στην πράξη είναι κίνητρα ισχυρά και ουσιαστικά για να απογειώσει και να υλοποιήσει το πιο δύσκολο έργο. Η υλοποίηση της τηλεκπαίδευσης οι χιλιάδες ώρες μαθημάτων και η παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού σε αυτή την περίοδο θεωρώ ότι δεν έχει προηγούμενο, όλα όμως έγιναν με την πολιτεία ουδέτερη ή ακόμα και εχθρική.

Αν σήμερα το υπουργείο μπορεί να κομπάζει για την επιτυχία, τη όποια επιτυχία του στον τομέα της τηλεκπαίδευσης, πρέπει να αναζητήσει την επιτυχία όχι στις κενές σελίδες αλλά στους δημιουργούς και επιτέλους σε κάποια στιγμή θα πρέπει να τους ανταμείψει και ηθικά άλλα και υλικά.

Συνοψίζοντας, μπορούμε να κάνουμε μια πρώτη αξιολόγηση της κρίσης και του τρόπου που αντιμετωπίστηκε και παράλληλα να εξετάσουμε τα θετικά στοιχεία που μπορεί να διαμορφώσει η κατάσταση αυτή για την εκπαίδευση.

1.             Το πρώτο και βασικότερο συμπέρασμα είναι ότι πρέπει να υπάρχει συνέχεια και συνέπεια στην εκπαιδευτική διαδικασία. Τα εργαστήρια (πληροφορικής – φυσικής – χημείας) είναι η καλύτερη απόδειξη κακών επιλογών που ξεκίνησαν με γενναία χρηματοδότηση και κατέληξαν σε πολλές περιπτώσεις να υπολειτουργούν είτε γιατί δεν σχετίζονται με τη διδακτική διαδικασία, είτε γιατί έχουν ξεπεραστεί τεχνολογικά, σε τέτοιο βαθμό και επίπεδο που είναι ουσιαστικά άχρηστα.

2.             Η τεχνολογική πρόοδος ειδικά στον τομέα των επικοινωνιών έχει τη δυνατότητα να προσφέρει εναλλακτικές λύσεις και προσεγγίσεις και στη διδακτική διαδικασία και στη μεθοδολογία της εκπαίδευσης. Συνεπώς θα πρέπει να αναζητηθεί ένας τρόπος λειτουργικής εκμετάλλευσης και αξιοποίησης των νέων δεδομένων με πρόβλεψη για διαρκή και λειτουργική ανανέωση – συντήρηση μέσα από μηχανισμούς επιμόρφωσης και ανανέωσης του υλικού.

3.             Το βιβλίο ως μοναδικός φορέας μετάδοσης ιδεών έχει ήδη κλείσει τον κύκλο του. Το νέο «παράθυρο στη γνώση» είναι ψηφιακό, έχει νέα δεδομένα και πρέπει να προετοιμαστούμε για την εισαγωγή του και την ορθολογική του αξιοποίηση. Διαφορετικά οδηγούμαστε σε αντιφάσεις και ανούσιες απαγορεύσεις. Η χρήση κινητών και  Tablets είναι μια διαδικασία που απαγορεύεται για τους μαθητές στα σχολεία, ωστόσο τα ίδια αυτά μέσα χρησιμοποιήθηκαν για την τηλεκπαίδευση. Σε ποια περίπτωση τελικά είναι καλή η χρήση τους και σε ποια καταδικαστέα καθώς δόθηκαν σε χρήση – και σε μεγάλα χρονικά διαστήματα – τα ίδια όργανα που σε άλλες περιπτώσεις κατάσχονται με την εμφάνισή τους στα χέρια μαθητών. Πότε τα παιδιά θεωρούνται καλοί, συνειδητοποιημένοι ή κακοί και επιπόλαιοι χρήστες της τεχνολογίας.

4.             Η διδακτική διαδικασία πρέπει να εμπλουτισθεί και είναι απαραίτητο ότι ξεκίνησε με την επιμόρφωση στις ΤΠΕ να προχωρήσει στο επόμενο επίπεδο γρήγορα με συνέχεια και συνέπεια χωρίς να εξαρτάται από την έκτακτη χρηματοδότηση από προγράμματα ΕΣΠΑ ή ανάλογες δράσεις. Ηταν και παραμένει απόλυτα δικαιολογημένη η απαίτηση για διαρκή επιμόρφωση, όπως αποδείχθηκε από τις εξελίξεις.

5.             Η προσφυγή στο επιστημονικό και διδακτικό προσωπικό των σχολείων για κάλυψη των αναγκών της εκπαιδευτικής διαδικασίας με ίδια μέσα, αποδεικνύει την αναγκαιότητα να υπάρχουν οι δυνατότητες για την απόκτηση αυτών των μέσων και αυτό δεν μπορεί να επαφίεται στον εκπαιδευτικό. Είναι υποχρέωση της πολιτείας να προσφέρει τα μέσα για τη διδασκαλία όχι μόνο στον μαθητή, αλλά κυρίως σε εκείνο που διαμορφώνει τη μαθησιακή διαδικασία.

6.             Είναι ακόμα αναγκαίο να διαμορφώσουμε τη ζωή του σχολείου και τη διαδικασία της εκπαίδευσης όχι με βάση την εισαγωγή στα ΑΕΙ αλλά την ουσιαστική μόρφωση των παιδιών μας. Η άγνοια βασικών παραμέτρων και η έλλειψη ουσιαστικής μόρφωσης αναδείχθηκε πολύ περισσότερο από κάθε άλλο θέμα στη διάρκεια της κρίσης (και αυτό δεν αφορά μόνο τους μαθητές αλλά μεγάλο μέρος δυστυχώς της κοινωνίας μας).

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Μοντέλα εισαγωγής ΤΠΕ στην εκπαίδευση. Παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ. Θεωρίες μάθησης των ΤΠΕ και Ευρωπαϊκή πολιτική για τις ΤΠΕ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΪΡΑΜΗΣ – Υλικό επιμόρφωσης στις ΤΠΕ 1^ο και 2^ο επίπεδο – Π. Ι και ΙΤΥΕ Δίοφαντος. Πάτρα 1998-2008.

Μείζων πρόγραμμα επιμόρφωσης επιμορφωτικό υλικό τόμοι 1-4 Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Αθήνα 2011

Επιμορφωτικό υλικό για τη στήριξη των εκπαιδευτικών στα ΚΣΕ τεύχη 1-3 ΠΑΤΡΑ Μάιος 2008 ΙΤΥ.

Η εξαφάνιση και αναβίωση των πόλεων στο Βυζάντιο. Οι «σκοτεινοί αιώνες» 7^ος – 9^ος αιώνας. ΑΠΘ 1998 Ορφανουδάκης Μανόλης

Διδακτική της Ιστορίας Αμαλία Ηλιάδη

Περιοδικό Αρχαιολογία τεύχη 112 -113-114 και 62,63,64 και 65 Πόλεις στην αρχαιότητα. 

Wikipedia Δυναστείες στην Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδο. Κατάλογος παπών.

YouTube Ηλεκτρονική πλατφόρμα : Περιηγήσεις σε μουσεία και μουσειακές συλλογές. Η πανώλη του Ιουστινιανού – το καταστροφικό έτος 536.

Medieval Cities: Their Origins and the Revival of Trade Henri Pirenne Princeton University press USA 1974.

Τερέζα Γιακουμάτου Terra computerata και . www.netschoolbook.gr Δικτυακές συλλογές για την στήριξη των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διαδικασία

 

 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

1.       Πίνακας των πρώτων Ρωμαίων αυτοκρατόρων από Wikipedia, ενδεικτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διαμόρφωση μιας χρονογραμμής στην οποία μπορεί να απεικονιστεί η συνέχεια και η διαφοροποίηση της ιστορίας από την δράση προσώπων και την γενικότερη εικόνα της δυναστικής συνέχειας ή ασυνέχειας.

Εικόνα	Όνομα	Γέννηση	Βασιλεία	Διαδοχή	Θάνατος
	Οκταβιανός Αύγουστος GAIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS	23 Σεπτεμβρίου 63 π.Χ., Ρώμη, Ιταλία	16 Ιανουαρίου 27 π.Χ. - 19 Αυγούστου 14 μ.Χ.	Ο πρώτος Αυτοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.	19 Αυγούστου 14 μ.Χ. Από φυσικά αίτια.
	Τιβέριος Α΄ TIBERIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS	16 Νοεμβρίου 42 π.Χ., Ρώμη, Ιταλία	18 Σεπτεμβρίου 14 μ.Χ. – 16 Μαρτίου 37 μ.Χ.	Θετός γιος του Οκταβιανού Αύγουστου από τη σύζυγο του Λιβία.	16 Μαρτίου 37 μ.Χ. Πιθανότατα από γηρατειά, ίσως δολοφονήθηκε
	Καλιγούλας GAIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS	31 Αυγούστου 12 μ.Χ., Άντζιο, Ιταλία	18 Μαρτίου 37 μ.Χ. – 24 Ιανουαρίου 41 μ.Χ.	Ανιψιός του Τιβέριου Α' και υιοθετημένος εγγονός του Αύγουστου.	24 Ιανουαρίου 41 μ.Χ. Δολοφονήθηκε από συνωμοσία που περιελάμβανε συγκλητικούς και πραιτωριανούς.
	Κλαύδιος TIBERIVS CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS	1 Αυγούστου 10 π.Χ., Λυών, Γαλλία	25/26 Ιανουαρίου 41 μ.Χ. – 13 Οκτωβρίου 54 μ.Χ.	Ανιψιός του Τιβέριου Α', αδελφός του Γερμανικού και θείος του Καλιγούλα. Ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας από την Σύγκλητο.	13 Οκτωβρίου 54 μ.Χ Πιθανόν δηλητηριάστηκε από τη σύζυγό του Αγριππίνα την Νεότερη, για χάρη του γιου της Νέρων.
	Νέρων NERO CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS	15 Δεκεμβρίου 37 μ.Χ., Άντζιο, Ιταλία	13 Οκτωβρίου 54 μ.Χ. – 11 Ιουνίου 68 μ.Χ.	Εγγονός του Γερμανικού, ανιψιός και υιοθετημένος γιος του Κλαύδιου. Ο Οκταβιανός Αύγουστος ήταν προ προπάππους του.	11 Ιουνίου 68 μ.Χ. Αυτοκτόνησε αφού κηρύχθηκε δημόσιος εχθρός από τη Σύγκλητο.

 

2.      Η τέχνη μέσα στην πόλη – η συμβολική και ουσιαστική λειτουργία των έργων τέχνης στην πόλη – τα οικοδομήματα ως μέρος της λειτουργικής εξέλιξης.

 

 

Οι εικόνες είναι από

Πλατεία Ναβόνα – Ρώμη

Παλάτι Πίττι Φλωρεντία

Και

Λογία των Λάντσι Φλωρεντία

Νέα αγορά (αγορά του αγριογούρουνου)  Φλωρεντία

Αγορά Μοδιάνο  Θεσσαλονίκη

 

Διδασκαλία : Αρχιτεκτονική χρήση του χώρου συνέχεια – η τέχνη ως έκφραση ιδεολογίας.

Αναγέννηση – Ανθρωπισμός – πόλη

---

[1] Δεν γνωρίζω αν υπήρξε ένα οργανωμένο σχέδιο για τη διδασκαλία από απόσταση που να είχε προβλέψει τις ανάγκες και τα δεδομένα που αντιμετωπίσαμε με την πανδημία. Το πλησιέστερο πλαίσιο αναφοράς που μπορεί να αναφερθεί είναι το : «Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στα ΚΣΕ.» που εκπονήθηκε στα πλαίσια της επιμόρφωσης εκπαιδευτικών στη χρήση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική και διδακτική διαδικασία. ΙΤΥ Πάτρα Απρίλιος  2008. Ενότητα 3.3 Σχεδίαση μαθημάτων με τη χρήση του Διαδικτύου.

[2] Όπως αποδείχθηκε από την εξέλιξη των θεμάτων που απασχόλησαν το ΥΠΕΘ το νομοθετικό πλαίσιο θα έπρεπε να αντιμετωπίζει πρακτικά προβλήματα τόσο διδακτικής φύσης και διαδικασίας, όπως και ευρύτερα διοικητικά θέματα. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε το θέμα των απουσιών μαθητών και διδασκόντων, την μορφή και τη δικαιολόγηση της συμμετοχής στο «μάθημα», την ισοτιμία μαθημάτων σε συγχρονική ή ασύγχρονη πλατφόρμα, την υποχρεωτικότητα της παρακολούθησης, τη διαδικασία εξέτασης και τη διαμόρφωση του πλαισίου για την διεξαγωγή των πανελλαδικών εξετάσεων.

[3]  Θεώρησα απαραίτητο να γίνει μια πρώτη καταγραφή των αδυναμιών και ελλείψεων στις οποίες όλοι νομίζω ότι μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι υπάρχουν για να υπάρχει μια πρώτη βάση μιας μελλοντικής συζήτησης και εύχομαι λύσης, μέσα από συνοπτικές διαδικασίες και αποφάσεις. Για το λόγο αυτό υπάρχει και ένας μικρός πίνακας αναφοράς σε ελλείψεις αλλά και σε προτάσεις για την κάλυψη των άμεσων αναγκών.

[4] Οπ.π. ενότητα 3.3 Σχεδίαση μαθημάτων με τη χρήση του Διαδικτύου.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΪΡΑΜΗΣ – Επιμορφωτικό υλικό ΤΠΕ – 1. Ευρωπαϊκή πολιτική ΤΠΕ 2. Θεωρίες μάθησης και ΤΠΕ. Θεσσαλονίκη 2008.

[5] Μέσα από τις σχολικές εγκαταστάσεις και με τα απαραίτητα εργαλεία. Σύμφωνα με τα δεδομένα που διαμορφώθηκαν για τη διδασκαλία «εξ αποστάσεως» είναι απαραίτητος ένας προσωπικός σταθμός εργασίας για κάθε εκπαιδευτικό του σχολείου, ή κατ ελάχιστο ένα σταθμό εργασίας για κάθε τμήμα του σχολείου (γενικής παιδείας και κατευθύνσεων) με μικρόφωνο και ακουστικά καθώς και εργαλεία για την υποστήριξη του κάθε μαθήματος που τα απαιτεί (γραφίδες και διαδραστικά εργαλεία). Παράλληλα χρειάζεται σύνδεση και υποστήριξη δικτυακού κέντρου με ιδιαίτερα μεγάλες απαιτήσεις, καθώς η εργασία δεν μπορεί να διεξάγεται στον ίδιο χώρο. Φυσικά πέρα από τον τεχνικό εξοπλισμό είναι απαραίτητα όλα εκείνα τα στοιχεία που θα καλύψουν και τις άλλες διδακτικές ανάγκες (αρχίζοντας από την επιμόρφωση).

[6] Αξίζει να επισημανθεί ότι παράλληλα με τη διδακτική διαδικασία έγινε και μια συστηματική προσπάθεια τα σχολεία να λειτουργούν και να ακολουθούν το χρονοδιάγραμμα που καθορίζει τις επιμέρους λειτουργίες τους, συχνά με ασφυκτικά στενά χρονικά όρια. Ένα παράδειγμα είναι η διαμόρφωση συγκέντρωση και αποστολή αιτήσεων των υποψηφίων των πανελλαδικών εξετάσεων και η τήρηση των διατάξεων και των χρονικών πλαισίων για άλλες δραστηριότητες που απαιτούν φυσική παρουσία του εκπαιδευτικού, όταν το μεγαλύτερο μέρος της εκπαιδευτικής κοινότητας βρίσκεται λόγο ειδικών αδειών (γονικές άδειες – ομάδες υψηλού κινδύνου) εκτός σχολείων.

[7] Με δεδομένο ότι ο «Διόφαντος» ως οργανισμός έχει τόσο το ανθρώπινο δυναμικό, όσο και τις δυνατότητες να υποστηρίξει, καθώς είναι ο βασικός φορέας, την διαδικασία της επιμόρφωσης. Και μόνο η διάχυση του υλικού που συνοδεύει τις επιμορφώσεις στο πλαίσιο των ΤΠΕ θα ήταν αρκετό ως βάση για την διαμόρφωση ενός αρχικού επιμορφωτικού εγχειρήματος.

[8] Για τη διδακτική της Ιστορίας και τη χρήση του δικτύου Τερέζα Γιακουμάτου Η χρήση των ΤΠΕ στη διδασκαλία της Ιστορίας. www.netschoolbook.gr Αθήνα 6/10/2008. Και η διαμόρφωση και λειτουργία του εργαστηρίου της Ιστορίας Ορφανουδάκης Μανόλης  Α Πανελλήνιο Συνέδριο διασύνδεσης Δευτεροβάθμιας – Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης Θεσσαλονίκη Απρίλιος 2001 ΑΠΘ

[9] Για τις καλές πρακτικές και το αποθετήριο Πανελλήνιο σχολικό δίκτυο sch.gr

[10] Αμαλία Ηλιάδη διδακτική της Ιστορίας. http://www.matia.gr/7/73/7301/7301_1_10.html Για το βιβλίο αναφοράς όπως και Γιακουμάτου Τερέζα "Mία διδακτική πρόταση ιστορίας με χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή" Σύγχρονη Εκπαίδευση (2000) , τχ.115, σσ.57-66.

 

[11] Οι έτοιμοι πίνακες όπως και γενικότερα μια παρουσίαση (τυπολογίας PPT) μπορεί να είναι ενδιαφέρουσα και πλήρης πληροφοριών και με τη διαμόρφωσή της μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα, η προϋπόθεση για τη χρήση της είναι η εξασφάλιση της παρακολούθησης της. Στην τάξη είναι εφικτό, σε μια συνάθροιση κλειστών παραθύρων χωρίς δυνατότητα ανατροφοδότησης είναι προβληματική και γίνεται ακόμα περισσότερο, όταν η αφήγηση των δεδομένων της γίνεται από μια μικρή οθόνη κινητού τηλεφώνου ή την πρώτη διδακτική ώρα που οι περισσότεροι μαθητές μας δεν είναι σίγουρο ότι μπορούν να παρακολουθήσουν (ειδικά εφόσον βρίσκονται στο οικείο περιβάλλον του σπιτιού τους).

[12]  Ένα ενδιαφέρον ζήτημα που προέκυψε από την προσωπική εμπλοκή στη διδασκαλία της Μεσαιωνικής και Νεότερης Ιστορίας, και τα στοιχεία που παρατέθηκαν από τους μαθητές και μαθήτριές μου, αφορά την προσέγγιση στοιχείων που στη διδακτική διαδικασία της τάξης δεν κινούν το ενδιαφέρον και συχνά παρουσιάζουν προβλήματα. Στοιχεία που αφορούν την τέχνη, την αρχιτεκτονική, όπως είναι φυσικό προκαλούν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και προκαλούν ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις και συζητήσεις, ενώ εικονικές περιηγήσεις σε τρισδιάστατες αναπαραστάσεις αυξάνουν κατακόρυφα το ενδιαφέρον για την προσέγγιση του καθημερινού τρόπου ζωής. Ακόμα οι συγκρίσεις και η κατανόηση των κοινωνικών και «ταξικών» διαφοροποιήσεων αποκτούν «αμεσότητα» και εντοπίζονται σε αντικείμενα χρήσης καθημερινές συνήθειες και όψεις της ζωής. Παράλληλα είναι ευκολότερο να κατανοηθεί η σημασία των ηγετικών μορφών και της επίδρασής τους καθώς και η σημασία των προσωπικών επιλογών στη διαμόρφωση της ιστορικής διαδρομής. Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον ακόμα υπήρξε για την «γεωμορφολογία» και την επίδραση του περιβάλλοντος σε καθοριστικές για την ιστορία επιλογές και την ερμηνεία των γεγονότων.

[13] The Plague of Justinian: Procopius' Eyewitness Account και Why Was 536 A.D The Worst Year In History? | Catastrophe | Timeline στο youTube. Αν και υπάρχει το γλωσσικό ζήτημα όπως αναφέρεται και παρακάτω μπορεί να γίνει επεξεργασία και προσαρμογή του υλικού με τα κατάλληλα προγράμματα επεξεργασίας.

 

[14] Η εξαφάνιση και αναβίωση των πόλεων στους σκοτεινούς Αιώνες – 7^ος 9^ος αιώνας. Ορφανουδάκης Εμμανουήλ μεταπτυχιακή εργασία ΑΠΘ – τμήμα Βυζαντινής Ιστορίας – Θεσσαλονίκη 1998. Και γενικότερα για τις πόλεις του Μεσαίωνα και την αναβίωση τους Medieval Cities: Their Origins and the Revival of Trade Henri Pirenne Princeton University press USA 1974.

 

[15]  Με την προϋπόθεση από την μια μεριά να υπάρχουν οι τεχνικές γνώσεις για το εγχείρημα και φυσικά να υπάρχει και η επιστημονική επάρκεια για την διαμόρφωση και έλεγχο των στοιχείων που παρατίθενται.

 

[16] Στο τέλος της παρουσίασης υπάρχουν ενδεικτικές εικόνες από τα αναφερόμενα